| | | Kaynaklar
Kaynaklar, insanın varlığı tanıma ve anlama isteği sonucu ortaya çıkan, düşünen özne ile nesne arasındaki ilişkileri derleyen tüm yazı, rapor, veri, istatistik ve benzeri derlemelerin tümüdür. Özne tabiri bilgiye yönelen, bilen insan için kullanılırken, nesne ise bilgiye konu olan, bilinen somut veya soyut tüm varlıklardır. İnsan başka bir varlığı düşündüğünde özne, başkası tarafından düşünüldüğünde nesnedir. Ayrıca insan kendisini de nesne edinebilir, kendisi hakkında ortaya bilgi koyabilir.
Nesnenin bilgisine ulaşılırken insan zihninde bir süreç yaşanır. Bu sürece bilmek denir. İnsan zihninde bilginin oluşmasını sağlayan, özne ile nesne arasındaki ilişkiyi kuran bağlara bilgi aktı denir. Algılama, düşünme, ayrıştırma, kavrama vb. bilgi aktına örnektirler.
Felsefenin bilginin doğası, kökenleri ve boyutları ile ilgilenen dalına Epistemoloji adı verilir.
Konu başlıkları
* 1 Kaynak Türleri
1.1 Gündelik Kaynak
1.2 Teknik Kaynak
1.3 Sanat Kaynağı
1.4 Dini Kaynaklar
1.5 Bilimsel Kaynak
1.6 Felsefi Kaynak
Kaynak Türleri
Varlık çok boyutlu, çok yönlüdür. Bilgi de varlığa ilişkindir. Bu nedenle bilgi, ait olduğu alan, elde edilişi, özne nesne ilişkisi ve bilgi aktı açısından çeşitli türlere ayrılır.
Gündelik Kaynak
Gündelik kaynak; belli bir yönteme dayanmadan, sadece duyum ve algıya dayanan bir bilgi türlerini derleyen kaynaklardır. Gündelik bilgi, sezgisel ve deneyimsel (empirik) bir bilgi türüdür. Bilimsel olmayan, öznel tahminlere, yorumlara ve değerlendirmeye dayalı tüm bilgiler gündelik kaynak konusu içinde yer alır.
Romatizmalı bir insanın, yağmur ile romatizma ağrısı arasındaki neden-sonuç ilişkisini bilmeden yağmurun yağacağını söylemesi gündelik bilgidir. Ön yargılar ve batıl inançlar da gündelik bilgiler bu kaynakların içeriklerine birer örnek olarak düşünülebilir.
Teknik(Beşeri) Kaynak
İnsanın temel ihtiyaçlarını karşılamak ve günlük yaşamını kolaylaştırmak amacıyla araç gereç yapımı ile ilgili bilgidir. Teknik bilginin bilgi aktı yarardır. Teknik bilginin iki türü vardır.
* Gündelik bilgiye dayalı teknik bilgi : İnsanın gündelik yaşantısındaki tecrübelere dayanarak araç gereç yapmasıdır.
* Bilimsel bilgiye dayalı teknik bilgi : Bilimsel verilerden yararlanarak araç gereç yapılması ve insan hayatının kolaylaştırılması ile ilgili bilgidir. Mühendislik ve tıp bu alana girerler.
"İnsanın temel ihtiyaçlarını karşılamak ve günlük yaşamını kolaylaştırmak amacıyla araç gereç yapımı ile ilgili bilgidir. Teknik bilginin bilgi edimi yararlılıktır. Teknik bilginin iki türü vardır.(akt karşılığı türkçe sözcük edim olmalı.)"
Sanat Kaynakları
İnsanın çevresindeki olaylar ya da nesneler karşısındaki duygulanımlarını, heyecanlarını değişik biçimlerde ifade etmesiyle ortaya çıkan bilgidir. Örneğin edebiyat, resim, müzik alanlarındaki eserler gibi.
Dini Kaynaklar
Tanrının insanlara peygamberler aracılığıyla, vahiy yoluyla bazı emir ve yasaklar bildirmesi şeklindeki bilgidir. Kutsal olanla bunun karşısındaki insanın konumunu ifade eder. Dinsel bilgiye kesin iman ile inanılır, eleştirisi yapılamaz. Bu tür bilgiyi inanç olarak değerlendirmek doğru olur. Bazı tanımlamalarda, beşeri verilere dayanılmadan, doğa üstü bir güç yada güçlerin varlığına inanılmak suretiyle inanılan tüm kavramlar din ve teolojik kaynaklarda incelenir.
Bilimsel Kaynak
Bilimsel yöntem ve akıl yürütme yoluyla varlıklar hakkında elde edilen bilgidir. Bilimsel bilgi nedensellik ilkesini kullanarak olgular üzerinde hipotezler üretir ve bunları deneyle sınar. Deneysel testleri geçen hipotezler bilimsel bilgi dağarcığına katılır.
Bilimler üç gruba ayrılır:
* Formel bilimler: mantık, matematik
* Doğa bilimleri: fizik, kimya, biyoloji, jeoloji, astronomi
* İnsan bilimleri : psikoloji, sosyoloji, antropoloji, iktisat
Özellikleri:
* Bilimsel bilgi nesneldir. Bireyden bireye değişmeyip herkes için aynıdır.
* Evrenseldir. Bilim herhangi bir milletin, ırkın malı değil bütün bir insanlığın malıdır.
* Akla ve mantığa dayalıdır. Bilimsel olan akılsaldır.
* Eleştiriye açıktır. Aksine kanıt gösterildiği zaman bilimsel bilgi geçerliliğini yitirebilir.
Felsefi Kaynaklar
Felsefi düşünce ile genel geçer ve kesinlikten uzak ama önyargısız, iyi temellendirilmiş, güvenli ve tutarlı olarak ortaya konan bilgidir. Felsefi anlamda bilgi, Platon'un Theatetus diyalogundan beri gerekçelendirilmiş doğru inanç olarak tanımlanır. Bilgi, doğru ya da yanlış olma olasılığı olan sanı'dan farklıdır. Bilgi, doğruluğu yönünde yeterli gerekçelere sahip olunan inanç veya iddiadır.
Özellikleri:
* Her sorunu aklın süzgecinden geçirir.
* Açıklamalarında bitmişlik ya da kesinlik yoktur.
* Sistemli, düzenli ve birleştirilmiş bir bilgidir. |
|